سبک زندگي و فضاي مجازي

در فضاي مجازي ، فضايي نو و جديدي براي شکل دهي به يک نوع زندگي که زندگي دوم (Second Life) ناميده مي شود ، در اختيار بشر قرار گرفته است که يک فرد مي­تواند با چهره­ي مطلوب و يا دلخواه خود حضور پيدا کرده و با ديگران به تعامل بپردازد و در واقع مبتني بر رؤياهاي خويش و يا آن چه که در درون خود دارد، زندگي کند، اما هيچ يک از مؤلفه­هاي اين زندگي واقعيت ندارند ولي بسيار اثرگذار در زندگي افرادند. مخاطراتي که در  اين نوع سبک زندگي مطرح است ، براي همين منظور طرح مي شود.

 

در فضاي زنگي مجازي(Virtual Life) ، سبک زندگي خاصي که  هيچ گاه رنگ و بوي واقعيت و تجسم مادي را به خود نخواهد گرفت، روي مي دهد که بسته به نوع فرهنگي که در يک جامعه وجود دارد ، روياهاي فرد تحقق مي يابد. در اين فضا که مرز هم  نمي­شناسد ، همه به نوعي يک متعامل(interactor) به حساب مي آيند و هيچ کس ، بخاطر آن که از کشوري خاص است ، مورد بازخواست قرار نمي گيرد، بلکه بيشتر به خاطر آن چه که هست، مورد ارتباط قرار مي گيرد. اهميت اين نوع زندگي ، به خاطر تجارب با واسطه اي است که روي مي دهد و دوسويه و فراگير است .

در سبک زندگي مجازي شده ، يک نوع  «ازجاکندگي» ديده مي شود که افراد با اينکه در محلي خاص زندگي مي کنند ، اما بدون مرز ، در فضا و زماني ديگر ، در حال سير هستند که شرط وقوع از جاکندگي است (گيدنز، 25:1384).

اوقات فراغت در فضاي مجازي
  اوقات فراغت در اين  فضاي مجازي از اشکال  سنتي خويش جدا شده و به نوعي  رسانه اي و خانگي شده است . 
دو فرآيند رسانه اي شدن و خانگي شدن،  توصيف کننده ي گذران  بخش عمده  فراغت در فضاي مجازي است که جوانان ايراني  بيش از همه در اين فضا سرگرمند (ذکايي، 1383، 2).

 اوقات فراغت در فضاي مجازي،  از جمله فعاليت هاي خانه محور محسوب مي شود. در زمينه ي فعاليت هاي خانوار، که پايه ي آن ها بر مبناي واحد مسکوني است ، فضاي مجازي اين قابليت را دارد که در محيط خانه نقش پررنگي را در گذران اوقات فراغت افراد ايفا نمايد. فعاليت هاي مربوط به گذران اوقات فراغت در فضاي مجازي مي تواند به صورت جزئي از فعاليت هايي بر مبناي واحدهاي مسکوني صورت بپذيرد.

 فضاي مجازي همچنين با قابليت هاي خود نقش فعاليت هاي خارج از مسکن را کم رنگ تر ساخته است. اين به آن معناست که فعاليت هاي خارج از خانه به نوعي بر مبناي خانه شکل مي گيرند. اين امر تأثير زيادي بر نوع فعاليت هاي خانوار مي گذارد.

تنوع و تازگي:

 فضاي مجازي با نو بودن و به روز بودن خويش ، محيطي مناسب براي  جوانان ايراني و مخاطبان ديگر گروهها ايجاد کرده است .  با اينکه نزديک به يک دهه از فراگير شدن فضاي مجازي در جامعه  ايراني مي گذرد،  فضاي مجازي پديده اي به روز محسوب مي شود که سبک زندگي خاص جوانان ايراني شده است . تازگي فضاي مجازي باعث شده است تا افراد بسياري  از جمله جوانان نه فقط براي گذران اوقات فراغت بلکه براي خريد و ارتباطات آموزشي نيز وارد  اين فضا شوند.

 

از ديگر سو، يکي ديگر از ويژگي هاي فضاي مجازي در ايران ، که اين محيط را به عنوان محيطي نو به افراد معرفي مي کند، حجم بالاي اطلاعات و قابليت هايي است که به صورت روزانه وارد اين محيط مي شود. روزانه در حدود چندين هزار سايت و وبلاگ ،و  امکان بازي به فضاي مجازي اضافه مي گردد و از اين نظر، اين محيط را کمتر مي توان با تجربه هاي ديگر زندگي مقايسه کرد. اين کاربرد باعث آن مي شود که کاربر هر روزه انگيزه ي مضاعفي براي تجربه ي امکانات جديد در سايت داشته باشد.

 اين تازه گي و نو بودن تجربه در فضاي مجازي ساير کارکردهاي فضاي مجازي را، که ممکن است ربط چنداني به فعاليت اوقات فراغت نداشته باشند، تحت تأثير خود قرار مي دهد. اين امر باعث آن مي شود که کار در فضاي مجازي به نوعي به عنوان فعاليت لذت بخش و سرگرم کننده تلقي شود و همچنين تعاريف جديدي از اوقات فراغت در فضاي مجازي ارائه گردد.

 ايرانيان امروز ،  که از طريق محيط اينترنت و فضاي مجازي به خريد مي پردازد، علاوه بر اينکه فعاليت مالي انجام مي دهد، به نوعي فعاليتي مرتبط با اوقات فراغت را نيز صورت مي دهد؛ زيرا يکي از خصوصيات فعاليت هاي مربوط به اوقات فراغت اين است که براي اولين بار صورت مي پذيرند. به همين دليل، فردي که به خريد از طريق اينترنت مي پردازد، به نوعي کار جديدي را صورت مي دهد که ارزش غني سازي اوقات فراغت را نيز براي او دارد.

پيامدهاي محدودکننده ي  فضاي مجازي:

 وابستگي زياد فضاي مجازي به سخت افزار بخصوص در  کشورهاي کمتر توسعه يافته همچون ايران ، که امکان دسترسي به محيط اينترنت، به دليل عدم امکان توسعه ي سخت افزارها و زيرساخت هاي نسبتاً گران آن،  عاملي محدودکننده براي دسترسي است .

نوعي حالت  از خود بيگانگي يا اليناسيون در  مواجهه با محيط هاي مجازي، از ديگر پيامدهاي منفي آن است . در اين حالت فرد به درستي نمي داند که در محيط اينترنت به دنبال چيست و نوعي گشت و گذار بيهوده در اين فضا براي وي صورت مي پذيرد. در اين حالت شايد به نظر آيد که فرد در حال گذران اوقات فراغت خويش در محيط اينترنت است، اما در واقع کاربر در اين حالت بيشتر شبيه به يک گم شده در محيط مجازي است. در اين حالت، ويژگي هاي منفي کار با فضاي مجازي، مانند کاهش سطح تعاملات اجتماعي رو در رو و حتي اعتياد اينترنتي، در فرد بروز پيدا مي کند. اين مسائل تأثير مخرب خود را بر زندگي کاربر مي گذارند و اين در حالي است که ويژگي ها و کارکردهاي مثبت فضاي مجازي امکان بروز در فرد را نمي يابند.

سبک زندگي مجازي شده با سبک زندگي سنتي و واقعي تفاوت­هاي بسياري دارد . گذشته از تغييرات فضا و زمان، در سبک زندگي سنتي ، ارتباطات رو در رو و چهره به چهره، زمينه مساعدي براي سلامت و بقاي فرد فراهم مي آورد که در اين سبک زندگي ايجاد نمي کند . به نوعي سبک زندگي کنوني براي فرهنگ ايراني ، بيشتر از خودبيگانه و ناموزون است . نوعي از جاکندگي خاصي براي ايرانيان ايجاد کرده است که با گذشته آنها تفاوت زيادي دارد . در اين فضاي مجازي ، يک نوع پراکندگي فرهنگي و قومي مشاهده مي شود. 

نتيجه :

      در اين عصر که سبک زندگي در فضاي مجازي صورت مي پذيرد، زندگي دومي در حال تجربه شدن است که هم اوقات فراغت و هم اوقات ارتباطي و تجاري افراد را پوشش داده است . در اين فضا، يک نوع از جاکندن را به نمايش مي گذارد ، هم خانگي و هم به شدت رسانه اي شده است که بيشتر جوانان را به خود سرگرم ساخته است . چنين فضايي گذشته از تنوع و تازه گي ، مخاطرات خاص خويش  از قبيل محدود شدن و اليناسيون را  به همراه دارد .

«سبک زندگي» چيست؟...